گشت و گذار «اخوان» در دنیای افسانههای مربوط به «حافظ»
«اخوان» در «حافظیه» بر مزار «حافظ»، سال 1344
زنده یاد «مهدی اخوان ثالث» دردههی 40، برنامههای زیادی در بارهی ادبیات ایران، با عنوان «گشت و گذار در شهرهای شعر و ادب» تهیه و اجرا میکرد. در یکی از این برنامهها، او به افسانههای مربوط به «حافظ» و زندگی او میپردازد که در بین فارسی زبانان رایج است. «اخوان» برای تهیهی این برنامه در حقیقت دست به یک کار پژوهشی جالب زده که بخشی از آن بهصورت صوتی در یک برنامهی رادیویی گنجانده شده و بخش مفصلتری به صورت نوشتاری در سال 1341 در ماهنامهی «فرهنگ» نشر یافت. این مطلب را هم به صورت نوشتاری و هم صوتی، بخوانید و بشنوید.
تاجالسلطنه، شورشی دربار قاجار
در اين بخش به يکي از مطرحترين زنان منتقد دورهي قاجار ميپردازم که با بسياري ديگر تفاوت داشت. شاهزادهاي که در دربار قاجار در ناز و نعمت زيست اما زماني که به شعور و آگاهي رسيد بهسختي از وضع دربار، رفتار پدر تاجدارش و ستمي که بر زنان ميرفت انتقاد کرد و درشمار فعالين جنبشهاي زنان قرار گرفت. اين شاهزادهي قاجار، «تاجالسلطنه» دختر «ناصرالدينشاه» بود که «عارف قزويني» سخت شيفته و عاشق او شد.
مشديگلين خانم، شهرزادي ديگر
اين راوي قصههاي
ايراني در آن اوقات حدود هفتاد سال داشت، و خودش هم تاريخ دقيق تولدش را نمي دانست.
معلوم هم نيست كه اهل كجا بود. احتمالا از اهالي شمال غرب ايران بود، چون با مقدمات
زبان تركي نيز آشنايي داشت. به هر حال وي از مدت ها پيش در جنوب تهران زندگي مي
كرد. او قسمت اعظم عمر خود را درهمانجا به سر آورده بود و قصه هايش نيز متعلق به
همان منطقه است. قصههايي كه هر كس آنها را بشنود ميتواند بهجا بياورد و بفهمد.
خود او يك بار
مدعي شد كه مي تواند سراسر سال را نقل بگويد، بدون اين كه يكي از آنها تكراري باشد.
اول ارديبهشت
روز جهاني گراميداشت استاد سخن، سعدي شيرازي
اولين روز ماه
ارديبهشت
را به بزرگداشت و گراميداشت استاد سخن فارسي، «سعدي» اختصاص
دادهاند
که به حق، او را «افصحالمتکلمين»، يعني فصيحترين گوينده و شاعر
ناميدهاند. «سعدي» بدون ترديد يکي از پنج شاعر طراز اول زبان فارسي است که چهار تن
ديگر را
کساني همچون «فردوسي»، «نظامي گنجوي»، «مولوي» و «حافظ»
تشکيل
ميدهند. برخي ديگر، او را بزرگ ترين شاعر ايران ميدانند که فصاحت و زيبايي کلام
او را
مانندي نيست و شيوايي آن در نظم و نثر، زبانزد همگان است
.در
ميان حکايات دستهي دوم، چند حکايت نيز هست که موضوع آنها، رابطهي جنسي زن و مرد
است. از ديد «سعدي» يکي از مهمترين رشتههاي پيوند زندگي زناشويي، وظيفهي شوهر در
رفع نياز جنسي زن است
فخر عظمي ارغون
در دنبالهي مبحث تشکيل انجمنها و تشکيلات زنان، در اين بخش به زن آزاديخواه ديگري ميپردازيم که دختر او نيز در اين دوران نشان از مادر دارد. «فخرعظمي ارغون»، مادر شاعر خوب و فرهيختهي دوران ما، «سيمين بهبهاني».
بُعدي ناگفته
از زندگي «شمس تبريزي»
«شمس تبريزي» کيست؟ فرشتهاي در هيأت انسان و يا انساني در چهار چوب بستهي تن با همهي ضعفها، حقد و حسدها و پوياييها و شکوفاييها. آيا ميتوان انسان آسماني را در گسترهي خاک سراغ گرفت؟ و اگر سراغ چنين انساني را بگيريم، آيا حکايت از ساده نگري و يکدست انديشي ما ندارد؟ به سراغ «شمس تبريزي» برويم و از درون ادبیات کشورمان شاهد رابطهي نابرابر حقوق او با همسرش «کيميا خاتون» باشیم.
بيبي خانم استرآبادي
درست در زماني که سواد آموزي زن، گناه بزرگي شمردهميشد و مدارس دخترانه، مخالف شرع اسلام به نمايش در ميآمد و بانگ «واي به حال مملکتي که در آن مدرسهي دخترانه تأسيس شود» در همهجا طنينافکن بود، زني روشنفکر و مبارز با نام «بيبيخانم استرآبادي» دست به تأسيس اولين مدرسهي دخترانه به سبک نوين زد و نام آن را مدرسهي «دوشيزگان» گذاشت.
کمالالملک، بزرگمردِ هنر نگارگري در ايران معاصر
«قرةالعين»
«قرةالعين» شاعري آزاديخواه بود که به دليل باورهاي فکري خود مورد غضب اکثر تاريخنويسان و صاحبقلمان درباري عصر خود واقع شد و به همين دليل هرگز آنچنانکه بايد و شايستهي شخصيت انقلابي و برجستهي اوست به مردم معرفي نشدهاست. از طرف ديگر، آنان که خود را در زمرهي طرفداران فکري او دانستهاند، آنچنان در بارهاش غلو کرده و گزافه گفتهاند که کار پژوهش و شناسايي بيشتر را در اين زمينه دشوار ساختهاند.
فايل صوتي مربوط به «قرةالعين»، همراه با دو تصنيف از اشعار او را در پايان مطلب بشنوید.
ادامه مطلب>>>
زندگي «آلفرد نوبل» و جايزههاي او
«آلفرد نوبل» در 21 اکتبر سال 1833 در «استکهلم»، پايتخت «سوئد»، ديده به جهان گشود و در دهم دسامبر 1896 در «سانرمو»، در کشور «ايتاليا»درگذشت. هستي او، همچون مضمون کارهايي که از زندگيش باقي گذاشت، اسرارآميز بود.
نوروز، يکي از نشانههاي مليت ماست
دکتر «پرويز ناتل خانلري» اين مقالهي زيبا، دلنشين و در عينحال کوتاه را نزديک به نيمقرن پيش نگاشتهاست که امروز نيز همچنان زيبا و دلنشين و به انديشه وادارنده است.
آمد بهار خرم و آورد خرمي وز فرّ نوبهار شد آراسته زمي
کمتر ملتي را در جهان ميتوان يافت که عمري چنين دراز بسرآورده و با حوادثي چنين بزرگ روبهرو شده و تغييراتي چنين عظيم در زندگيش روي داده باشد و پيوشته در همه حال، خود را به ياد داشته باشد و دمي از گذشته و حال و آيندهي خويش، غافل نشود.
«مهدعليا»، آميزهاي از دسيسه و دانش
«مهدعليا» مادر «ناصرالدينشاه» در تاريخ دورهي قاجار، حضوري همه جانبه و انکار ناپذير داشته است. اگر شاه قاجار بر تخت سلطنت مينشسته و به اميران و زيران خويش در رابطه با کارهاي مملکتي دستور ميداده است، «مهد عليا» در قصر خويش، دور از تاج و تخت رسمي شاهانه، سر رشتهي ناديدني و گاه حتي ناخواندني بسياري از کارها را در دستان خود داشته است. اي کاش اين قدرت ناديدني و گسترده، تنها در جهت آباداني کشور به کار ميرفت. دريغ عميق انسان بر آنست که ناداني و فساد، آن همه هوشياري و توانايي انساني را در راه بيداد و ويرانگري به کار انداخته بود.
تاريخ ناگفتهي حرمسراهاي ايراني
بخش اول
دنياي درون حرمسراهاي شاهان قاجار، دنياي زناني اسير در پشت ديوار قصرهايي که عليرغم شکوه آن، سرد و سخت و بيرحم و قربانگاه شرف و اعتبار انساني است. آنچه که در درون اين ديوارهاي پوشيده و بلند شاهي رخ ميدهد، درحقيقت بخشي از حساسترين دورههاي تاريخي و تعيين کنندهي سرنوشت ايران را نيز رقم ميزند. اين بخش از تاريخ ناگفته و يا کمگفتهي ايران را به تدريج در 18بخش بشنويد.
ويژهي سيزده نوروز
دروغ اول آوريل يا سيزده نوروز!
در
ايران، اولين نشريهاي که «دروغ اول آوريل» را، «دروغ سيزده نوروز» کرد، روزنامهي
«نبرد» خسرو اقبال بود که «محمود تفضلي»، «جواد فاضل»، «حسن ارسنجاني»، «جهانگير
تفضلي»، «اسماعيل پوروالي» و سه چهار تن ديگر بودند که شمارهي سيزده فروردين سال
1322 خورشيدي روزنامهي «نبرد» را يک پارچه به صورت دروغ درآوردند. مطلبي بسيار
شنيدني از ماهنامهي «روزگار نو» ارديبهشت 1370
بخش آغازين مطلب، نوشتهي زنده ياد «اسماعيل پوروالي» سردبير اين نشريه است. و بقيه
مطلب را «عبدالمجيد مجيد فياض»، صاحب امتياز روزنامهي «هيرمند» نقل کرده، که زماني
با يکديگر همکاري داشتهاند.
«صادق چوبک» و «مهپاره»
|
در هفتادسالگي بيپروائي هفدهسالگي را دارد. عاشق روي خوش و موي دلکش و مي بيغش است. بيدار و دلآگاه، تيزهوش و نکتهبين و نکتهسنج است و چون اينهمه را درهم بريزي، من در تعريفي وام گرفته از «حافظ»، او را «رندعالمسوز» ميخوانم. |
به ياد «غزاله عليزاده»
21 ارديبشتماه سالروز مرگ غزاله عليزاده
در سپیدهدمان روز جمعه، 21 اردیبهشت ماه 1375، فرسوده و ناتوان از درد جانکاه سرطان که بر روح حساس و جان پر احساسش بیرحمانه چنگ انداخته بود، به جنگلهای روستای «جواهر ده» در اطراف «رامسر» پناه برد و آگاهانه خود را بر قامت سبز درختی آویخت تا گل وجودش برای همیشه بخشکد.
جشن
نيمهي تابستان در سوئد
«تيرگان» یا
«آبریزگان» در ایران
جشن ميانهي تابستان را در تاريخ سوئد و در باورهاي مردم آن، روز زايايي و زايش و روز عشق و پيوند بين انسانها نام نهادهاند. بر مبناي همين باور، مراسمي که انجام ميگيرد در رابطهي تنگاتنگي با چنين روز و چنين باوري است. يکي از سنتهاي زيبايي که هنوز هم اجرا ميشود رفتن به صحرا و بيابان در صبح زود است و تهيهي حلقهها و تاجهاي گل که در طول روز و اجراي مراسم، روي سر خود ميگذارند. مراسم در بيرون از خانه و در محيط باز اجرا ميشود.
يادوارهي «ناظم حکمت»
نگاهتان خطا ميرود،
درست ديدن هم هنر است،
درست انديشيدن هم هنر است.
دستان هنرآفرينتان گاه بلاي جانتان ميشود
خميري فراوان را ورز ميدهيد، لقمه اي از آن را خود نميچشيد،
براي ديگران بردگي ميکنيد و فکر ميکنيد آزاديد،
عني را غنيتر مي سازيد و اين را آزادي ميناميد!
پیوند «یلدا» با تولد حضرت مسیح و عید کریسمس
واژهی «یول»، «یلدا» و« تولد» دارای ریشهی مشترکی هستند که اصل آن سریانی است و به معنی متولد شدن و بهدنیا آمدن است.گروهی بر این باور هستند که شب «یلدا» شب تولد حضرت مسیح است و گروهی دیگر آن شب را شب تولد «میترا» یا «مهر» و یا همان خورشید میدانند. آنچه که اين مسئله را تقويت ميکند، کوتاهتر شدن شبها و بلندتر شدن روزها در اين فصل و سيرطبيعي طبيعت در جهت نور و گرما و روشنايي است.
ناگفتههایی از زندگی «پروین اعتصامی» و نامههای او
بيست و
پنجم اسفند ماه، زادروز «پروين اعتصامي» شاعر معاصر ايراني است .
نوشتهاي که از نظر شما ميگذرد برگرفته از مقالهي بسيار پژوهشگرانه و عميقي است
از دکتر «جلال متيني» که آن را در سال 1380 در فصلنامهي ايرانشناسي با عنوان
«نامههاي پروين اعتصامي و چند نکته در بارهي ديوان شعر و زندگاني وي»، منتشر ساختهاست.
زندگي و آثار «امينالله حسين» آهنگساز نامدار ايراني
امينالله حسين» از هنرمنداني بود که مرزي براي هنر والا و انساني خود نمیشناخت.
اما او پس از مرگش، نه تنها
در ايران، بلکه در فرانسه که شهروند آنجا بود و نيز در آمريکا و کشورهاي
ديگر، همچنان ناشناخته ماندهاست.
زماني که «امينالله
حسين» در اوج شکوفايي و شهرت بود، کشورهايي که فکر ميکردند
او، از نظر ريشه و تبار، با آنها وجه مشترک دارد، هر کدام تلاش کردند به
نوعي، او و هنرش را از آنِ خود بدانند. ايران، ترکستان، آذربايجان و
تاجيکستان، هرکدام به وجود وي مفتخر بودند و او را هنرمندي يگانه ميدانستند.
استدلال آنها
نيز اين بود که وي از اين يا آن خطه برخاسته و خون ايراني، ترکستاني،
آذربايجاني و يا تاجيکي در رگهايش جاري است. اما به راستي «امينالله
حسين» که بود ؟ ايراني بود يا اهل ترکستان؟ آذري بود يا تاجيک؟ فرانسوي بود
يا آلماني؟
آبشخور بسياري از
جش هاي جهان
از جمله عيد پاک(Påsk)
نوشتهي مورد نظر ترجمه و برداشتياست از منابع گوناگون سوئدي که ضمن اشارات علمي و تاريخي به پيدايش عيد «پاک»، تلاش ميکند تا ريشههاي مشترک برخي از آداب و رسوم ملل از جمله «نوروز» و عيد «پاک» را بازگو کند.
گراميداشت حکيم بزرگ نيشايور، «عمر خياّم»
18 ماه مه، زادروز حکيم «عمر خيام» نيشابوري است. شايد موقعيت مناسبي باشد تا ضمن يادآوري اين روز بزرگ، همزمان، از استاد «حسن شهباز»، و پژوهش ارزندهي او در بارهي «فيتزجرالد» و برگردان اشعار «خيام» به انگليسي نيز ياد کنيم.
بزرگداشت شيخ «فريدالدّين عطار» نيشابوري
25 فروردين
«فريدالدّين عطار» کدکني نيشابوري، شاعر و عارف نامآور قرن ششم و آغاز قرن هفتم است. ولادتش درسال 538 و به قولي 513 و به روايتي 512 است. «دولتشاه سمرقندي» محل ولادتش را «شادياخ»، از توابع «نيشابور» ميداند که محل بازسازي شدهي «نيشابور» قديم است. پس از حملهي غزان در سال 548، شهر تاريخي «نيشابور» ويران شد که بعد ها «شادياخ» جاي آن را گرفت. اما بار ديگر اين شهر در تاخت و تازهاي وحشيانهي مغول نابود شد و اين شهر، بارديگر در محل قديم و اوليهي خود بنا گرديد.
بزرگداشت روز مادر در «سوئد»
Anna Jarvis
سنت بزرگداشت روز مادر در «سوئد»، به تاريخ آخرين يکشنبهي ماه مه موکول شدهاست. بزرگداشت چنين روزي فقط به مادراني که در قيد حيات هستند، اختصاص نيافته بلکه در اين روز مردم با شاخهها و گلدانهاي گل بر مزار مردگان خود حاضر ميشوند و آنجا را گلکاري و تزئين ميکنند. بهويژه آنان که مادر و يا مادر بزرگي را از دست دادهاند.
استاد
«محيط طباطبائي»
پژوهشگري در سايههاي بي مهري زمانه
27 خردادماه، صدو چهارمين سال زادروز استاد «محيط طباطبايي»
« استاد «محيط طباطبائي» خود، تاريخ زنده و پوياي يک قرن بود. تاريخ يکي دو قرن قبل از خود را نيز با مطالعهي مستمر، با کنجکاوي و موشکافي، از آنِ «خود» کرده بود. در آنچه به تاريخ و ادبيات قرنهاي اخير ايران مربوط ميشد قول او راهگشا بود.»
«دکتر
عبدالحسين زرينکوب»
مردگيران
جشن
بهاري زنان
بازهم در حال و
هواي خوش جشن «اسپندارمذگان» يا «جشن اسفندگان» و مناسبت زيباي اين جشن کهن ايراني
در ماه «اسفند» و اين بار، با ديد پژوهشگرانهي «جلال خالقي مطلق»
در ايران باستان
هر روز از روزهاي ماه داراي ناميبودهاست چنان که در کشورهاي اروپايي هنوز هم چنين
است. روز پنجم هر ماه «سپندارمذ» نام داشته که در ماه دوازدهم، يعني «اسفند» زماني
که نام روز با نام ماه يکي ميشد، آن روز را جشن ميگرفتند. روز «اسپندارمذ»، روز
«ايزد بانوي باروري»، «فرشته يا ايزد پشتيبان زمين» ناميده ميشده. در گاتها، او
را دختر اهورامزدا ناميدهاند. در باورهاي کهن، «زمين» را نيز مانند «زن»، پديدهاي
بارور، زاينده و پرورشدهنده ميدانستهاند از اينرو آن را نيز از جنس مادينه
قلمداد کردهاند.
پس چنين روزي در
ايران کهن، روز گراميداشت زن ايراني و زمين بارور بودهاست. بسياري را تلاش بر اين
است که اين روز خجسته را زنده کنند و آن را اگر نه به جاي روز «والنتاين»، که در جا
و زمان خود گرامي بدارند و جشن بگيرند.
«ابوعلي سينا»
پژوهشگری
بر فراز سدهها
«ابنسينا» حکيم و دانشمند ايراني است که روش تأثير گذار او بر تفکر علمي و برخورد انديشمندانهاش با عناصر خرافي و ارتجاع ديني عمدهترين سهم او بر ميراث فکري و فرهنگ بشري نسلهاي پس از خود چه در غرب و چه در شرق است
روزهای باشکوه جشن پایان تحصیلی
در سوئد، ماه يوني يا ژوئيه، براي دانشآموزان، ماهي پرخاطره و فراموش نشدني است. ماه برگزاري جشن پايان تحصيلي. اين جشن در همهي سطوح آموزشي، از پيشدبستان تا مراحل بالاي آموزشي، برگزار ميشود و هر کدام سنتها و شيوههاي متناسب خود را دارد.
«مارتین لوتر کینگ» و «رُزا پارکس»
سوداگران آزادی
در قرن هیجدهم، آمریکای شمالی برای هزاران نفر اروپایی مهاجر، مظهر آزادی، امید، آرزو و امکانات فراوان برای یک زندگی جدید بود. در صورتی که در همان زمان برای سیاهپوستان آن کشور، بازار مکارهای بود که انسانهای رنگین پوست، در آنجا همچون چهارپایان خرید و فروش میشدند.
سنت گل «ماه مه»
Majblomma
سنتی انسانی و خیرخواهانه
ماه مه در «سوئد»، ماه گلهاست. ماهي که ميدانها، خيابانها و محلهها مملو از کودکاني است که در جعبههاي مقوايي، گلهاي مصنوعي «ماه مه» را ميفروشند و خريداراني که آگاهانه، نه تنها دست رد به تقاضاي آنها نميزنند، بلکه با رغبت آنها را ميخرند و همانجا يقهي کت و يا لباس خود را به آن مزين ميکنند. زينتي که اهميت آن نه در گراني بلکه در فلسفهي خريد و ارزش معنوي آن است.
• صفحه نخست • نوشتارها • گفتارها • بایگانی • تماس •