صفحه نخست    نوشتارها    گفتارها    بایگانی    تماس 

 

صادق چوبک و مهپاره

سالگشت درگذشت صادق چوبک، بهانهای است تا اندکی به او و کارهایش و از جمله ترجمهی ارزنده و هنرمندانهی او از داستان مهپاره که یکی از زیباترین افسانههای هندی است بپردازیم.

***

صادق چوبک، در سال 1295 هجری خورشیدی در بوشهر بهدنیا آمد. پدرش تاجر بود، اما او به دنبال شغل پدر نرفت و به کتاب روی آورد. در بوشهر و شیراز درس خواند و دورهی کالج آمریکایی تهران را نیز به پایان آورد.

در سال 1316 به استخدام وزارت فرهنگ درآمد. اولین مجموعه داستانش را با نام خیمه شب بازی در سال 1324 منتشر کرد. صادق چوبک در این اثر و در داستان چرا دریا توفانی شد (1328) بیشتر به توصیف مناظر میپردازد. در عین حال، او شخصیتهای داستان و روابط و روحیات آنها را نیز به تصویر میکشاند.

وی نخستین اثر خود را نیز که حاوی سه داستان و یک نمایشنامه بود، تحت عنوان انتری که لوطیش مرده بود به چاپ سپرد. از آثار دیگر چوبک که برایش شهرت فراوان به ارمغان آورد، رمانهای تنگسیر و سنگ صبور بودند.

کتاب تنگسیر تا کنون به 18 زبان ترجمه شده است. امیر نادری، فیلمساز ایرانی، در سال 1352 بر اساس این کتاب، فیلمی به همین نام ساختهاست.

در سنگ صبور جریان سیال ذهنی روایت و بیان داستان، از زبان افراد مختلف بهکار گرفته شده است. این اثر بحث زیادی را در محافل ادبی آن زمان برانگیخت. دیگر آثار داستانی چوبک عبارتند از:
چراغ آخر، (مجموعه هشت داستان کوتاه)و روز اول قبر (مجموعه ده داستان کوتاه).

***

چوبک به زبان انگلیسی مسلط بود و دستی نیز در کار ترجمه داشت. وی قصه معروف پینوکیو را با نام آدمک چوبی به فارسی برگرداند. شعر غُراب اثر ادگار آلن پو نیز به همت وی ترجمه شد. آخرین اثر منتشرشدهاش هم ترجمهی حکایت هندی عاشقانهای به نام مهپاره  بود که در زمستان 1370 منتشر گردید.

چوبک از اولین کوتاه نویسان قصهی فارسی است و پس از محمدعلی جمالزاده و صادق هدایت میتوان از او به عنوان یکی از پیشروان قصهنویسی جدید ایران نام برد. فرم قصههای جمالزاده بیشتر حکایتگونه و شبیه نویسندگان فرانسوی قرن نوزدهم بود.
قصه های صادق هدایت فراز و نشیب بسیار دارد. گاهی از نظر ساختار، کاملاً استوار و بر اساس معیارهای قصه نویسی جدید نوشتهشدهاست و گاهی در واقع همان حکایتنویسی تلقی میشود که به چاشنی طنز آمیخته است.

در سنگ صبور قصه را از زبان شخصیتهای مختلف میخوانیم. نحوهی بیانی که در آن زمان در قصهنویسی نوپای ایران کاملا تازگی داشت. وی برای بیان افکار ذهنی هرکدام از شخصیتها، ناگزیر بود به زبان هر یک از آنها بنویسد و این امر موجب تغییر فضای نثر در طول داستان میشود که  نسبت به کارهای دیگران پیشرفتی جدی محسوب میشد.

در آثار چوبک هر شخصیت داستان به زبان خود، زبان متناسب با فرهنگ و خانواده و سن و سال خویش سخن میگوید. کودک، کودکانه میاندیشد و کودکانه هم حرف میزند. زن، زنانه فکر میکند و زنانه هم حرف میزند و بدین ترتیب هر یک از شخصیتها به بهترین وجه شکل میگیرند و شخصیتپردازی موفقی ایجاد میشود که در بستر حوادث داستان، زیبایی و عمق خوشایندی به داستان میدهد.

وی در توصیف واقعیتهای زندگی نیز وسواس زیادی دارد و این نیز از ویژگیهای آثار وی است. چوبک را به سبب همین دقت نظر در جزئی نگریها و درونبینیها، رئالیست افراطی وگاهی حتی ناتورالیست خواندهاند.

آثار چوبک از سالها پیش مورد نقد و بررسی جدی قرارگرفته و در کتابهای مختلفی از جمله قصه نویسی (رضا براهنی)، نویسندگان پیشرو ایران (محمد علی سپانلو) و نویسندگان پیشگام در قصه نویسی امروز ایران (علی اکبر کسمایی)، نوشته هایش تحلیل شده اند.

صادق چوبک در اواخر عمر بیناییاش را از دست داد و در اوایل تابستان 1377، در آمریکا درگذشت. بنا به وصیتش یادداشتهای منتشر نشده اش را سوزاندند.

 

سالشمار زندگی صادق چوبک

 

تولد: تیرماه 1295 در بوشهر. فرزند آقا اسماعیل بازرگان
همسر: قدسی(1296).
فرزندان: روزبه (1323 ش.) و بابک (1326 ش.)
آموزش ابتدایی: تا کلاس سوم در مدرسه سعادت بوشهر (1303)
نقل مکان به شیراز، تحصیل در مدارس شفاعیه، باقریه، سلطانیه و حیات شیراز و کالج آمریکایی در تهران
در سال 1316، ازدواج با قدسی، استخدام در وزارت فرهنگ و آغاز تدریس در مدرسهی شرافت خرمشهر، سال تحصیلی 17-1316
احضار به خدمت سربازی. سال اول
با عنوان سرباز خدمت میکند، اما در سال دوم، به دلیل تسلط به زبان انگلیسی بهعنوان مترجم خدمتش را در ستاد ارتش به پایان میآورد (1319).
در سال 1324 شمسی
، چاپ اولین کتاب با عنوان خیمهشببازی، حاوی 11 قصه. بهعلت قصهی اسائه ادب ده سالی از انتشار این کتاب جلوگیری میشود. در این مجموعه اسائه ادب  به صادق هدایت و  بعدازظهر آخر پائیز به مسعود فرزاد هدیه شدهاست.
در سال 1328 شمسی
، انتشار دومین مجموعه قصه با عنوان انتری که لوطیش مرده بود حاوی سه قصه و یک نمایشنامه.
در سال 1329 شمسی
، چاپ قصه ها در نشریات مختلف و از نخستین دوره مجله سخن به بعد.
در سال 1334 شمسی
، انتشار چاپ دوم خیمهشببازی پس از ممنوعیت ده ساله. در این چاپ اسائه ادب حذف و به جای آن آه انسان آمده بود. سفر به آمریکا برای شرکت در سمیناری در دانشگاه هاروارد، سفر به مسکو، سمرقند، بخارا و تاجیکستان به دعوت کانون نویسندگان شوروی و ترجمهی پینوکیو اثر کارلو کولودی به نام آدمک چوبی.
در سال 1336 شمسی
، ترجمهی انتری که لوطیش مرده بود توسط پیتر لوری و چاپ آن در مجلهی دنیای جدید نویسندگی شماره 11.
در سال 1338 شمسی
، ترجمه شعر غرابِ ادگار آلن پو در نشریهی کاوش
در سال 1341 شمسی، تهیهی فیلم دریا بر اساس قصهی چرا دریا توفانی شده بود، از مجموعه انتری که لوطیش مرده بود به وسیلهی ابراهیم گلستان و با شرکت فروغ فرخزاد، که ناتمام ماند.
در سال 1342 شمسی
، چاپ رمان تنگسیر که به همسرش قدسی، هدیه کردهاست. این رمان به زبان های مختلف ترجمه شده است.
در سال 1344 شمسی
، چاپ کتاب چراغ آخر که حاوی 8 داستان کوتاه و یک شعر است. انتشار کتاب روز اول قبر که حاوی ده قصه و یک نمایشنامه به نام هفتخط است. این کتاب به روزبه چوبک هدیه شده است. نمایشنامهی هفتخط توسط دانشجویان ژاپنی دانشگاه شیراز به روی صحنه رفته است.
در سال 1345 شمسی
، انتشار رمان سنگ صبور که آن را به زادگاهش بوشهر هدیه کرده است.
در سال 1346 شمسی
، مصاحبه صدرالدین الهی با پرویز ناتل خانلری ( درباره چوبک )
در سال 1348 شمسی
، چاپ نوشتهای از نصرت رحمانی با عنوان درازنای سه شب پرگو در روزنامه آیندگان.
در سال 1349 شمسی
، تدریس در دانشگاه یوتا به مدت یک سال به عنوان استاد مهمان.
در سال 1351 شمسی
، قبول دعوت برای شرکت در کنفرانس نویسندگان آسیایی و آفریقایی در آلماتا، قزاقستان شوروی. چاپ برگزیده آثار چوبک به زبان روسی در مسکو توسط کمیساروف و بانو عثمانووا. انتشار ضمیمهای در روزنامهی اطلاعات با عنوان ویژهی صادق چوبک.
در سال 1353 شمسی
، نمایش فیلم سینمایی تنگسیر به کارگردانی امیر نادری بر اساس نوشتهی چوبک، ترجمه مسیو ایلاس توسط پروفسور ویلیام هناوی، استاد زبان فارسی دانشگاه پنسیلوانیا. چوبک در این سال خود را بازنشسته میکند؛ بعد از مدتی راهی انگلستان میشود و سپس به آمریکا میرود. آقا اسماعیل پدر چوبک در سن 79 سالگی در لندن فوت میکند.
در سال 1358 شمسی
، ترجمهی سنگ صبور به انگلیسی توسط محمدرضا قانونپرور. این ترجمه در سال 1368 به وسیله انتشارات مزدا در کالیفرنیا انتشار یافت.
تر جمه
ی روز اول قبر در سال 1359
در سال 1361 شمسی
، ترجمهی برگزیدهای از آثار چوبک.
در سال 1369 شمسی
، بزرگداشت چوبک در دانشگاه کالیفرنیا(برکلی)، (19 فروردین برابر با 8 آوریل).
در سال 1370 شمسی
، انتشار کتاب مهپاره (ترجمه)، انتشارات نیلوفر، تهران.
در سال 1371 شمسی
، اختصاص نشستی در کنفرانس مطالعات خاور میانه در شهر پورتلند آمریکا، به قصهنویسی چوبک. سخنرانان: محمدرضا قانونپرور، فریدون فرخ، و محمدمهدی خرمی.
در سال 1373 شمسی
، اختصاص بخشی از مجلهی ایرانشناسی به صادق چوبک.
در سال 1377 شمسی
، خاموشی در بیمارستانی در شهر برکلی کالیفرنیا در 13 تیرماه 1377. 

 

بخش بالا عمدتاً از سايت فرهنگسرا برگرفته شده‌است.

در پیوند با مطلب صادق چوبک:

با صادق چوبک، در باغ يادها
 

برگشت به فهرست مجموعه داستان‌های مهپاره

***

 
     
 

  صفحه نخست    نوشتارها    گفتارها    بایگانی    تماس