صفحه نخست    نوشتارها    گفتارها    بایگانی    تماس 

 

 

پيوند يول، يلدا و تولد

واژهی یول، یلدا و تولد دارای ریشهی مشترکی هستند که اصل آن سریانی است و به معنی متولد شدن و بهدنیا آمدن است.گروهی بر این باور هستند که شب یلدا شب تولد حضرت مسیح است و گروهی دیگر آن شب را شب تولد میترا یا مهر و یا همان خورشید میدانند. آنچه که این مسئله را تقویت میکند، کوتاهتر شدن شبها و بلندتر شدن روزها در این فصل و سیرطبیعی طبیعت در جهت نور و گرما و روشنایی است.

در ایران قدیم، آغاز سال عبارت بود از دوباره زادهشدن یا دوبارهپیدایی خورشید که البته مصادف با اول دیماه بود. به باور ایرانیان باستان، در این زمان، خورشید از چنگال شبهای اهریمنی رهایی یافت و جهان را با نور و گرمای خود زندگی دوباره بخشید. خورشید مظهر ایزد بزرگ، میترا بود که او نیز نجات دهنده و مسیح جهان بود که نیروهای اهریمنی را شکست می داد.

بنا بر همین باور، روز اول زمستان که آن را انقلاب زمستانی خورشید میخواندند، روز تولد میترا نیز بود. این روز دقیقا مصادف میشد با 21 دسامبر که مردم آن را جشن میگرفتند. هنگامی که میتراپرستی به صورت دینی درآمد و به روم رفت، همین روز، روز مقدس میتراپرستان گشت. با پیشرفت مسیحیت، مردمی که به زور و ستم فرمانروایان مسیحی تغییر آیین داده بودند، رسمهای دیرین خود را فراموش نکردند و به این ترتیب میلاد مهر نجات دهنده به حضرت مسیح نجات بخشنده منتسب گشت و با پیشرفت مسیحیت در همه جا از جمله در مشرق زمین رواج یافت و با مسیحیان سریانی به ایران بازگشت و شب یلدا نامیده شد.

از آنجایی که ایرانیان نیز آن را، شب تولد میترا میدانستند، این نام را این بار با تلفظ سریانی آن پذیرفتند. یلدا، شکل سریانی کلمهی میلاد عربی است که از نظر معنی معادل است با واژهی نوئل، از تاتالیس رومی به معنی تولد. بنابراین نوئل اروپایی همان شب یلدا یا شب چلّهی ایرانی است و نوئل حقیقی، موقع انقلاب زمستانی، یعنی حدود روز 30 آذرماه و 21 دسامبر است.    

یکی از دگرگونیهای بزرگ دوران ما، در مراسم عید کریسمس این است که در حال حاضر، یول یا برگزاری جشن بزرگ کریسمس، در سوئد، بیشتر جنبهی خانوادگی و فامیلی یافتهاست. این مراسم بیشتر در درون خانوادهها اجرا و برگزار میشود. این تغییر روش همزمان با صنعتی شدن و مدرن شدن شیوهی زندگی، به شکل جدید آن تثبیت شدهاست.

در جامعهی کشاورزی سوئد، عید کریسمس یک جشن گروهی و اجتماعی برای یک منطقه و یا یک محله بشمار میآمد، نه برای یک فامیل و یا یک خانواده که امروزه ما شاهد آن هستیم. در دوران کنونی، حالت گروهی برگزاری جشنهایی نظیر کریسمس را میتوان در درون موسسساتی نظیر پیشدبستانها، دبستانها و محل کار دید.

امروزه سوئدیها از خرمای بم هم برای تنقلات مراسم کرِیسمس استفاده میکنند. اما فراهم آوردن مواد لازم برای برگزاری این جشن بزرگ در گذشته، آسان نبودهاست.

در برخی نقاط سوئد، مردم حتی در طول تابستان، تدارک مراسم کرِیسمس را میدیدند. این امری عادی بود که پنِیر مراسم یول را در تابستان تهِیه کنند. یعنی زمانی که گاوها از تغذیهی خوب و علوفه و مواد غذایی فراوان بهرهمند میشدند. در نتیجه کیفیت شیر نیز مرغوبتر از همیشه بود.

در مناطقی که درخت گردوِ یا فندق به عمل میآمد، مردم از پاییز به فکر جمعآورِی آن برای مراسم کرِیسمس بودند. که هم مصرف خوراکی داشت و هم وسیلهی بازی و سرگرمی بود.

چیزِی که هرگز فراموش نمیشد، تهِیهی آبجو بود که کرِیسمس بدون آبجو، یعنِی هیچ. مقدمات کار تهیهی آبجو باید در ماه دسامبر کاملا تمام میشد تا روزهای برگزاری کرِیسمس، قابل استفاده باشد.

از کارهای دیگر، تهِیهی گوشت مخصوص این مراسم بود. چند هفته پیش از فرارسیدن عید کرِیسمس، در یک صبح بسیار زود، خوکی را که براِی مصرف گوشت در نظر گرفته بودند، میکشتند. این کار باید صبح زود صورت میگرفت و رسم بر این بود که تا دمیدن روشنایی روز باید همهی کارهای مربوط به کشتن و تقسیم کردن و تمیز کردن حیوان، انجام شده بود.

حدود دو هفته مانده به مراسم کریسمس، کار پختن نان و شیرینی آغاز میگردید. هم نان مصرفی روزانه و هم نان شیرینی ویژهی مراسم عید را در این مدت تهیه میشد. جهت نگهداری نان برای مدتی طولانی، آنها را خشک میکردند. هنگام تهیهی نان، وسط آن را سوراخ میکردند تا بتوانند از طریق چوبی که در سقف خانه جاسازی کردهبودند، آویزان کنند. شیرنی را نیز گاهی به همین شیوه نگهداری میکردند.

در خلال تهیهی مواد خوراکی، چه نان، چه آبجو و یا گوشت و فرآوردههای آن، مردم سوئد، نگران موجودی به نام (ترول (Troll بودند. به همین جهت در بستن پنجرهها و درها نهایت دقت را داشتند که از آمدن این موجودات به درون خانهها جلوگیری کنند. برای اطمینان بیشتر، قطعهای فلز در کنار خمیر تهیه شده برای نان و شیرینی قرار میدادند

ترول موجودی است که با افسانههای این سرزمین و کشورهای اسکاندیناویا پیوندی تنگاتنگ دارد. دارای هیئتی کوچک و شبیه به انسان، اما کریه و  بدچهره است و در جنگلها زندگی میکند. میتوان تصور کرد که وجود این پدیده، ساختهی باورهایی است ناشی از تفکرات مردم این کشورها با در نظر گرفتن موقعیت جغرافیایی و آب و هوایی و جنگلهای انبوه آن.

 

***

در رابطه با این مطلب:

13 دسامبر جشن لوسیای مقدس
شمع اَدونت
هدیه کرسمس
جایگاه درخت کاج در مراسم کریسمس
بابانوئل سوئدی

 

 

 

 
     
 

  صفحه نخست    نوشتارها    گفتارها    بایگانی    تماس