صفحه نخست    نوشتارها    گفتارها    بایگانی    تماس 

 

 

 Midsommar
جشن نيمه‌ي تابستان در سوئد

تيرگان یا آبریزگان در ایران

امروزه وجود رسانه‌هاي گوناگون  و حضور ايرانيان در سرزمين‌هاي ديگر، اين موقعيت را پيش مي‌آورد که انسان مهاجر از جشن‌ها و سنت‌هاي سرزمين ميزبان نيز بهره ببرد و نگاهي ديگر از سر علاقه و کنجکاوي، به ريشه‌ها و پيوندهايي که ميان سرزمين خود و اين کشورها وجود دارد بيندازد.

 در کشور سوئد، جشن بزرگ نيمه‌ي تابستان در تاريخ 24 ماه ژوئن برگزار مي‌شود. همان سنت زيبا و ارزشمندي که ما ايرانيان نيز در ايران باستان، جشن تيرگانش مي‌خوانديم و دريغ که امروزه نه تنها از اين سنت باشکوه خبري نيست، که امکان نابودي و به فراموشي سپردن آن بسيار است. فرزندان ما در غربت به سنت‌هاي کشور ميزبان گاه بيشتر و بهتر از سنت‌هاي خودمان آکاهي دارند. دليل آن تکرار و ارزرشگذاري چنين سنت‌هاي ريبايي است که ضامن پايداري آنها بوده  و هست.

جشن‌ها در هر کجا و هر مکان برپا شود نيرو دهنده و زيبا و شادي برانگيز است. مهمتر از آن برپايي چنين جشن هايي پيوندي عميق با هويت، تاريخ و فرهنگ ما دارد. بيشتر اين جشن‌ها از آنجا که با طبيعت پيوندي عميق دارد، در کشورهاي گوناگون با شباهت‌هاي زيادي برگزار مي‌شود. جشن کشت، جشن برداشت محصول، جشن اول بهار، جشن بلندترين و طولاني‌ترين شب سال،جشن بلندترين و طولاني‌ترين روز سال که امروز است و ما آن را در ايران جشن تيرگان و در سوئد، جشن نيمه‌ي تابستان يا Midsommar مي‌گوييم.

در اسطوره‌ها و افسانه‌هاي ايراني، پيدايش اين جشن را به پيروزي آب و زندگي بر خشک‌سالي و مرگ و يا پيروزي تيشتر ايزد باران و زايش، بر آپوش که سمبل خشک‌سالي و مرگ است نسبت مي‌دهند. اين جشن را بنا به مشکل بزرگ کم‌آبي در کشور ما، جشن آبريزگان نيز گفته‌اند که در روز تير از ماه تير برگزار مي‌شده‌است. چنين آمده که در اين روز مردم براي بارش باران نيايش مي‌کنند و برهم آب مي‌پاشند تا طبيعت به تقليد از آنان باران را بر زمين فرود آورد.

سخن از تيرگان اين سنت زيباي ايران کهن، در اين وقت کم نمي‌گنجد، آن را به زماني ديگر واگذار مي‌کنيم و امروز را به بيان چگونگي اين جشن در سوئد و کشورهاي شمال اروپا اختصاص مي‌دهيم. اگر به وضعيت آب و هواي اين کشورها آشنايي داشته باشيم بيشتر به اهميت برگزاري اين سنت پي‌مي بريم. کشورهايي که بيشتر ايام سال را در تاريکي و بارندگي و سرما بسر مي‌برند و در چنين روزي خورشيد در نقطه‌ي شمالي اين منطقه هرگز غروب نمي‌کند و درطول شبانه‌روز همچنان روشن است. جشن ميانه‌ي تابستان از دوران بسيار دور گذشته در کشورهاي استلند، لتوني، فنلاند، دانمارک و سوئد برگزار مي‌شده‌است. در سوئد از سال 1953، تاريخ ويژه‌اي را براي برگزاري آن معين کردند به اين معني که هرسال در روز جمعه‌اي بين 19  تا 25 ماه ژوئن برگزار شود. در اين روز پرچم اين کشورها در خانه‌ها، پارک‌ها . ميدان‌ها به اهتزاز درمي‌آيد.

جشن ميانه‌ي تابستان را در تاريخ سوئد و در باورهاي مردم آن، روز زايايي و زايش و روز عشق و پيوند بين انسان‌ها نام نهاده‌اند. بر مبناي همين باور، مراسمي که انجام مي‌گيرد در رابطه‌ي تنگاتنگي با چنين روز و چنين باوري است. يکي از سنت‌هاي زيبايي که هنوز هم اجرا مي‌شود رفتن به صحرا و بيابان در صبح زود است و تهيه‌ي حلقه‌ها و تاجهاي گل که در طول روز و اجراي مراسم، روي سر خود مي‌گذارند. مراسم در بيرون از خانه و در محيط باز اجرا مي‌شود. سنت ديگري تهيه‌ي ميله‌ي بلندي است به صورت صليب که سرتاسر آن با شاخه و برگ درختان و گلهاي گوناگون پوشيده مي‌شود. از دو سر ميله‌اي که افقي نصب شده، و در بالاترين قسمت آن قرار دارد دو حلقه‌ي بزرگ گل آويزان است. آنچه که به اين شکل تهيه مي‌شود در محيطي باز در زمين نصب مي‌شود که ارتفاع آن به 4 تا 5 متر مي‌رسد. جشن و رقص و پايکوبي در محور همين ميله صورت مي‌گيرد. رقص‌ها بصورت گروهي اجرا مي‌شود و افراد گروه لباس‌هاي محلي و ملي خود را بر تن دارند. ترانه‌هاي گروهي حکايت از تابستان و گرما و نور و روشنايي دارد.

از سنت‌هاي ديگر اين است که مردم خانه‌هاي خود را نيز با شاخه‌هاي سبز و جوان درختان و گل و گياه مي‌پوشانند. برگزاري اين جشن بهانه‌اي است که افراد فاميل زيباترين، نوراني ترين و بلندترين روز سال را با هم باشند.

 ***

تا اينجا از بلندترين و نوراني‌ترين روز سال گفتيم. اما از شب پيش از اين روز بگوييم که اهميت آن اگر بيشتر نباشد کمتر نيست.  شب جشن نيمه‌ي تابستان، شبي اسرار آميز و پر از معماست. شب نيروهاي خفته‌ي عظيم، شب قدرت خارق‌العاده‌ي طبيعت. در اين زمان طبيعت سرشار از نيرو هاي گوناگوني است که هر يک در جاي خود اسرار آميزند. به برخي از اين باورها اشاره مي‌کنيم:

شبنمي که نيمه‌شبان و به هنگام صبح بر روي علف‌ها نشسته، از چنان نيروي شفابخش شگفت‌انگيزي برخوردار است که هر بيماري از آن شفا مي‌يابد. حتي خميري را که براي نان تهيه مي‌کنند اگر با مقداري از اين شبنم مخلوط شود، بهتر و خوشمزه‌تر از هميشه خواهد بود. در چنين شبي از برگ درختان مي‌توان به عنوان مرحم استفاده کرد و بر روي زخم گذاشت. اگر انسان در آبي که برگ درخت در آن است حمام کند بيماريش شفا خواهد يافت.

در چنين شب اسرارآميزي قدرت طبيعت چنان است که آب چشمه‌ي معدني مي‌تواند بدل به شراب شود.  بيشتر گياهان در اثر نيروي فوق‌العاده و اسرارآميزي که در اين شب دارند به گياهان شفابخش تبديل مي‌شوند.

تهيه‌ي يک دسته گل و يا ساختن حلقه اي از گل که از هفت نوع گل تهيه شده باشد، درمان بيشتر ناراحتي‌هاست. اين هفت نوع گل را فرد بايد شخصاً و در سکوت کامل جمع‌آوري و تهيه کند. زماني که دسته‌ و يا حلقه‌ي گل آماده شد، آن را از سقف خانه آويزان مي‌کنند تا خشک شود و به همان شکل بماند. در اين صورت خانه و افراد آن از بلايا بدور مانده و از خوشبختي بهره‌مند مي‌شوند.

 

در اينجا مي‌بينيم که عدد هفت در فرهنگ اين سرزمين‌ها نيز عددي مقدس است. از مراسم ديگر چنين جشني که در رابطه با گل و گياه و طبيعت است، رسمي است که ‌يادآور سنت گره‌زدن دختران در روز سيزده‌بدر  در ايران است.

دختران و زنان جوان دسته گل کوچکي که از هفت نوع گل تهيه شده، فراهم مي‌کنند و شب به‌هنگام خواب آن را زير بالش خود قرار مي‌دهند. از آنجا که گياهان در آن شب از نيروي اعجاب‌انگيزي برخوردار هستند، باور عموم بر آن است که دختران و زنان، مرد آينده‌ي خود را در خواب مي‌بينند.

باور ديگر رفتن کنار چشمه‌ي آب است که احتمالاً تصويري از آرزهاي خود را بر آب ببينند.
خوردن غذاهاي ويژه در اين مراسم نيز بخشي از فرهنگ ما را تشکيل مي‌دهند که حتما وجود آنها بر سفره و يا ميز غذا فلسفه‌اي را نيز به همراه دارد. غذايي که در اين روز تهيه مي‌شود، سيب‌زميني تازه با شبيت خرد شده، نوعي ماهي که در محلولي از ادويه و سبزجات خوابانده شده، سس مخصوص، همراه با تره‌فرنگي خردشده، و ماهي و گوشت و سوسيس است که بر روي ذغال کباب مي‌شود. نوشيدن انواع مشروبات از ويژگي ديگر چنين روزي است. و بالاخره آنچه را که نبايد فراموش کرد، خوردن توت‌فرنگي و خامه و بستني به عنوان دسر است.

در گذشته براي کساني که در چنين روزي به کليسا مي‌رفته‌اند دعاي مخصوصي نيز وجود داشته که مضمون آن چنين است:
بار الاها، شب‌هاي تابستان سوئد، تو را مانَد
تو نور و روشنايي مطلق ما هستي و از هرگونه تاريکي و سياهي مبرايي
باحضور خود، وجودمان را روشن ساز
ما را ياري بده تا بتوانيم از نور و روشنايي، از فراواني و از زندگي بهره‌مند شويم.

  جشن تيرگان يا آبريزگان بر تمام آنان که اين سنت‌ها را پاس مي‌دارند مبارک و خجسته باد و جشن Midsommar و يا جشن نيمه‌ي تابستان به همه‌ي کساني که چنين جشني را برگزار مي‌کنند.

 

 

 
     
 

  صفحه نخست    نوشتارها    گفتارها    بایگانی    تماس