صفحه نخست    نوشتارها    گفتارها    بایگانی    تماس 

 

ناگفتههایی از زندگی پروین اعتصامی
و
نامه
های او

بیست و پنجم اسفند ماه، زادروز پروین اعتصامی شاعر معاصر ایرانی است .  
نوشته
ای که از نظر شما میگذرد برگرفته از مقالهی بسیار پژوهشگرانه و عمیقی است از دکتر جلال متینی که آن را در  سال 1380 در فصلنامهی ایرانشناسی با عنوان نامههای پروین اعتصامی و چند نکته در بارهی دیوان شعر و زندگانی وی، منتشر ساختهاست. پروین اعتصامی از شاعرانی است که با وجود زندگی بسیار کوتاه و آرام خود، اشعاری سروده است که بازتاب دو گونه دیدگاه را میتوان در آنها آشکارا دید. دیدگاه اول، همان دیدگاه زنانه است که کاملا طبیعی جلوه میکند اما دیدگاه دوم دیدگاه مردانه و بخصوص مردانهای است که رنگ و بوی اخلاقیات عرفانی در آن برجستگی چشمگیری دارد.

 نامههای پروین که در این نوشته به همت دکتر متینی منتشر شده، دنیای بسیار ساده و صمیمی این شاعر را به نمایش میگذارد. مهمتر از همه آنکه مکاتبات او با مهکامه محصص، نشانگر آنست که پروین در مجموع، معاشرت گسترده و متنوعی نداشته است. اما وقتی که شعر وی را میخوانیم میتوانیم ببینیم که چگونه از خانه به محیط اداره و از محیط اداره، چگونه سر از دادگاه و محیطهای مردانهی دیگر در میآورد تا از یکسو رنج زن را به نمایش بگذارد و از طرف دیگر، ارزش کار و شخصیت وی را به همگان بنمایاند.

مقدمه

پروین اعتصامی(1285- 1320 خورشیدی)شاعر بلند آوازه‌‌‌‌‌‌ی دوران معاصر ما، مشهورتر از آن است که نیازی به معرفی داشته باشد. چه شعر او پس از مرگش به کتابهای درسی قرائت فارسی در ایران را ه یافت و در نتیجه، دست کم تا انقلاب اسلامی ایران در سال 1357، دانش‌‌آموزان دبستانها و دبیرستانها شعرهای او را در کلاس می‌‌‌‌‌‌‌‌خوانند و برخی از اشعارش را نیز از بر میکردند. بدیهیست چنین توفیقی به ندرت نصیب شاعران معاصر ما گردیده‌‌است.

آیا شگفت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌آور نیست که در زمان حاضر، پس از دوازده قرن که شعر فارسی در انحصار مردان بوده‌‌‌‌‌است، ناگهان دو تن از زنان، با فاصلهی سه دهه در شعر فارسی درخشیدن بگیرند؛ یکی با پیروی کامل از شعر کهن فارسی ( از نظر قالب و لفظ و محتوا و با تکیه بر سنتها و مضمونهای اخلاقی و اجتماعی مورد قبول قدما) و دیگری، در شعر نو و با شکستن سنتهای شعر فارسی از نظر قالب و لفظ و محتوا و از همه مهمتر در بیان احساسات زنانه در شعر.
نخستین این زنان، پروین اعتصامی بود و دیگری فروغ فرخزاد. دریغا که هر دو شاعر چیره
دست در جوانی و به ترتیب در سنین 34 و 32 درگذشتند.
موضوع مورد بحث در این مقاله، پروین اعتصامی است. نه شرح احوال او و نه ارزیابی اشعارش که تا کنون بارها مقاله
هایی دربارهی او نوشتهشدهاست.

علت نگارش مقالهی حاضر را باید در مقالهای جست که در تابستان 1368، با عنوانچند نکته در بارهی پروین اعتصامی در ویژهنامهی پروین اعتصامی، در ایرانشناسی نوشتم.
در آن مقاله
ی کوتاه پنج موضوع کلی را به اختصار در بارهی پروین و شعرش مورد بحث قرار دادهام، که یکی از آنها اعتقاد او به آزادی نسوان بود و قصیدهای که در این باب، با عنوان گنج عفت سروده و اقدام رضاشاه را در کشف حجاب مورد تأیید قرار داده بود.

 دیگر طرح این موضوع که چون از زندگانی پروین اعتصامی بسیار کم میدانیم، از همهی کسانی که مستقیم یا غیر مستقیم با پروین، در خانه، مدرسه، محل کار و در رفتو آمدها سر و کار داشتهاند، تقاضا شدهبود اطلاعات خود را در بارهی وی، از زمان کودکی تا مرگ، ولو بسیار محدود، برای چاپ به مجلهی ایرانشناسی بفرستند تا برای اطلاع محققان چاپ کنیم.

همچنین از آن زمان تا کنون کوشیدهام از کسانی که احتمالا با یوسف اعتصامی،(اعتصامالملک)، پدر پروین، و یا خود پروین آشنا بودهاند، اطلاعاتی کسب کنم. بدین منظور در سالهای گذشته به افراد مختلف یا نامه نوشته یا تلفنی در گوشه و کنار دنیا به مذاکره پرداخته و حاصل آنها را در پروندهای نگهداری کردهام.

حاصل اطلاعاتی را که در این مدت دراز به دست آوردهام، ضمن بررسی دیوان پروین اعتصامی در چند قسمت به اطلاع خوانندگان میرسانم:

نخست از قصیدهی گنج عفت او سخن خواهم گفت و از سه بیتی که برادر پروین از سال 1323 به بعد از این قصیده، حذف کرده  و نیز از دیگر تغییراتی که او در دیوان پروین دادهاست.
سپس به این موضوع مهم خواهم پرداخت که چگونه در 60 سال اخیر، افرادی در نوشته
های خود از پروین اعتصامی، شخصیتی سیاسی و ضد رضاشاه ارائه دادهاند.
علاوه براینها، مرگ او را نیز از نظر دور نداشته
ام. در پایان، چهل و یک نامهای را که پروین به یکی از نزدیکترین دوستانش نوشته – و فتوکپی آنها در اختیار بنده است- مورد بررسی قرار داده و متن همهی آنها را بی کم و کاست در بخش برگزیدههای این شماره (مجلهی ایرانشناسی، سال سیزدهم، شمارهی 1 بهار 1380) به چاپ رسانیدهام.

 این نوشتار دربردارندهی بخشهای زیر است:

 

    نامه‌های پروین 

    پروین و رضاشاه

    پروین از نظر معاصران او

   دستبرد برادر به دیوان خواهر

   بیماری حصبه و درگذشت پروین 

   پروین اعتصامی و حقوق نسوان

   دروغ این مرد آمریکایی همه را گمراه کرده‌است

   متن ۴۱ نامه‌ی پروین اعتصامی به مهکامه محصص

   چرا برادر، سه بیت از قصیدهی گنج عفت را حذف کردهاست؟


 

 

 
     
 

  صفحه نخست    نوشتارها    گفتارها    بایگانی    تماس